Maria Ejchart

10. kadencja, 30. posiedzenie, 2. dzień (06-03-2025) 13. punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (druk nr 993). Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart: Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów chcę przedstawić państwu projekt nowelizacji ustawy o Służbie Więziennej, której celem jest zniesienie jednej z jednostek organizacyjnych formacji istniejącej w strukturze Służby Więziennej, czyli Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej. Na początku chcę z całą mocą podkreślić, że jest to projekt rządowy, przekonsultowany we właściwym trybie legislacyjnym. Projekt był również przekonsultowany społecznie i chcę z całą mocą podkreślić, że żaden z podmiotów, z którymi konsultowaliśmy ten projekt, nie zgłosił uwag. Proszę państwa, w lipcu 2022 r. został utworzony Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej. Zgodnie z art. 23b ustawy o Służbie Więziennej został on powołany do rozpoznawania i wykrywania przestępstw, zapobiegania im oraz uzyskiwania i utrwalania ich dowodów, gdy popełnili je osadzeni w zakładach karnych albo aresztach śledczych, funkcjonariusze i pracownicy w związku z wykonywaniem czynności służbowych, inne osoby przebywające na terenie zakładów karnych albo aresztów śledczych, a także inne osoby przebywające poza terenem zakładów karnych lub aresztów śledczych, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem osadzonych, funkcjonariuszy i pracowników. To ogromnie szerokie uprawnienia podmiotowe tej służby, najszersze, trudno je szerzej zapisać w ustawie. Są to uprawnienia, które w istocie mogłyby objąć każdego z nas, bo przecież każdy z nas może być w kontakcie, może być tą inną osobą, która przebywa poza terenem zakładów karnych i aresztów śledczych. To może być każda osoba, która kontaktuje się z osobą pozbawioną wolności. To może być każda osoba, która kontaktuje się z funkcjonariuszem podejrzanym w jakiś sposób o działalność przestępczą. Proszę państwa, dotychczas taką funkcję w jednostkach penitencjarnych, w zakładach karnych i aresztach śledczych, a także w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej pełniły Policja i ABW. Trzeba podkreślić, że inicjatorem powołania tej służby było ówczesne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości. Miała to być - i była - służba, która nie podlegała żadnej kontroli zewnętrznej: ani sejmowej, ani sądowej, ani kontroli, którą sprawuje minister koordynator do spraw służb specjalnych. To była służba polityczna, która podlegała i podlega wyłącznie ministrowi sprawiedliwości. Powtarzam: wyłącznie ministrowi sprawiedliwości. Ogromnie istotną kwestią są koszty związane z powołaniem tej służby. Proszę państwa, w 2023 r., czyli w roku po powołaniu tej służby, koszty te wyniosły blisko 10 mln zł, w 2024 r. - już blisko 11 mln. Dodam do tego, że 16 mln zł miało pochłonąć przystosowanie infrastruktury do tego, żeby ta służba mogła funkcjonować. W milionach też możemy liczyć koszty funduszu operacyjnego. Do tego mamy 206 etatów funkcjonariuszy, których stawki wynagrodzeń były o ponad 150% wyższe niż te, które otrzymywali funkcjonariusze na stanowiskach kierowniczych w jednostkach penitencjarnych. W tym miejscu dodam, że już w marcu ubiegłego roku minister sprawiedliwości wydał nowe rozporządzenie, które określa nowe stawki i które przywraca elementarną uczciwość i równe standardy w wynagrodzeniach funkcjonariuszy, bo te stawki, które zostały przyznane funkcjonariuszom, były nieuczciwe. Były nieuczciwe wobec innych funkcjonariuszy, czyli tych, którzy nie służyli w Inspektoracie Wewnętrznym Służby Więziennej, jak również wobec funkcjonariuszy innych służb, którzy w ten sposób byli zachęcani do tego, żeby przechodzić do służby, która podlegała ministrowi sprawiedliwości. Proszę państwa, warto powiedzieć, co było sukcesem Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej. Jak wskazują dane za rok 2023, czyli pierwszy rok funkcjonowania Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej, funkcjonariusze inspektoratu brali udział w zatrzymaniu dziewięciu osób, czynności administracyjno-porządkowe wykonywali na terenie jednostek 257 razy, inspektorat prowadził 28 spraw operacyjnych. Chcę powiedzieć, że w żadnej z tych spraw do sądu okręgowego nie wpłynął wniosek o wyrażenie zgody na dokonywanie czynności operacyjnych. W żadnej. Proszę państwa, jedynie dla porównania chcę powiedzieć, że kontrola dokonywana przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, czyli nie przez funkcjonariuszy Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej, wykazała cztery razy więcej tych niedozwolonych zachowań, nie wiem, zatrzymań telefonów, środków odurzających, cztery razy więcej w tym samym czasie. Natomiast rzeczywista skala, i warto też o tym powiedzieć, przestępczości, która ma miejsce w środku jednostek penitencjarnych, czyli wewnątrz jej murów... Nie mówię, że jej nie ma. To jest zupełnie naturalne, choć wymaga silnej, twardej reakcji ze strony państwa, że w jednostkach penitencjarnych dochodzi do popełniania czynów zabronionych, zarówno przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, jak i przez osoby skazane i tymczasowo aresztowane. Jednak warto mieć na uwadze, że w 2023 r. miały miejsce tylko 84 zdarzenia - tylko albo aż - które mogły nosić znamiona czynu przestępczego, których mieli dokonać funkcjonariusze. Proszę państwa, w większości, w 63 przypadkach ta informacja wpłynęła do jednostek w toku czynności prowadzonych przez organy zewnętrzne. Były to głównie naruszenia porządku związane z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzywości lub pod wpływem środków odurzających, jedno zdarzenie związane z przywłaszczeniem bądź kradzieżą ujawnione przez jednostkę, cztery kolizje w ruchu drogowym. Proszę państwa, to są zdarzenia, które mają charakter jednostkowy, choć jeszcze raz z całą mocą podkreślam, że nie wolno nam ich bagatelizować - nie wolno nam ich bagatelizować - natomiast do ich ścigania i wykrywania państwo nie może powoływać służby specjalnej o tak szerokich uprawnieniach, która nie podlega żadnej kontroli i która jest podległa wyłącznie ministrowi sprawiedliwości, który jest politykiem, i mówię to dzisiaj z pełną odpowiedzialnością, będąc właśnie tam, w ministerstwie. Minister sprawiedliwości nie powinien mieć nadzoru nad służbą specjalną. Proszę państwa, nie mogę tutaj nie powiedzieć o standardach. O standardach, które przede wszystkim dotyczyły procesu legislacyjnego. Może pozwolę sobie zacytować: ˝(...) proces konsultacji miał charakter pozorny i nie prowadził do uwzględnienia w tekście projektu bardzo licznych uwag proponowanych przez podmioty konsultowane (...). Powołanie do życia nowej jednostki organizacyjnej (...) o uprawnieniach przysługujących służbom specjalnym (...) stanowić będzie nowe narzędzie inwigilacji, które będzie mogło być skierowane przeciwko osobom spoza kręgu Służby Więziennej, nie podlegając jednocześnie żadnej kontroli zewnętrznej, w tym kontroli Sejmu i Senatu˝. Proszę państwa, to jest cytat z uchwały Senatu z dnia 4 sierpnia 2022 r. Chcę jeszcze drugą rzecz państwu zacytować: Wątpliwości budzi kwestia przyznania funkcjonariuszom Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej tak szerokich uprawnień, w szczególności o charakterze operacyjno-rozpoznawczym, w odniesieniu do osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Trudno w tym kontekście w szczególności uzasadnić choćby możliwość stosowania kontroli operacyjnej w stosunku do osób osadzonych. Wątpliwości budzi także z punktu widzenia celów działania IWSW określony katalog przestępstw, co do których może zostać zarządzona kontrola operacyjna. IWSW zapobiegający i zwalczający przestępczość w ramach służby wewnętrznej nie może wchodzić w kompetencje innych formacji. Proszę państwa, pewnie zastanawiają się państwo, czyje to są słowa. To są słowa ówczesnego ministra spraw wewnętrznych i administracji pana Macieja Wąsika, który jeszcze pewnie nie myślał wtedy, że ta służba może być wykorzystana przeciwko niemu. Proszę państwa, nasz projekt ustawy zawiera przepisy przejściowe, które kompleksowo regulują to, co się stanie z funkcjonariuszami inspektoratu, żaden z nich nie zostanie pozostawiony bez miejsca pracy, i co się stanie z materiałami operacyjnymi, które zostaną przekazane ministrowi sprawiedliwości, który w porozumieniu z ministrem koordynatorem służb podejmie decyzję, co z nimi zrobić. Fundusz operacyjny zostanie przekazany do dyrektora generalnego Służby Więziennej i wykorzystany na realne potrzeby Służby Więziennej. Oczywiście zostaną cofnięte upoważnienia do pozyskiwania danych osobowych i czynności. Proszę państwa, jestem przekonana, że rozwiązanie tej służby, tego inspektoratu jest jedyną drogą do przywrócenia przejrzystości i zgodności z zasadami prawa. Jest to też jedyna droga do przywrócenia Służbie Więziennej tak ważnych ze względu na stawiane przed nią zadania doświadczonych funkcjonariuszy. Jest to jedyna droga. Proszę państwa, nie ma możliwości ani prawnej, ani formalnej, żeby w demokratycznym państwie prawa funkcjonowała służba specjalna, która nie podlega żadnej kontroli i która podlega wyłącznie kontroli politycznej jednego ministra. Bardzo dziękuję. (Oklaski) Przebieg posiedzenia