Marta Kightley

10. kadencja, 16. posiedzenie, 3. dzień (25-07-2024) 25., 26. i 27. punkt porządku dziennego: 25. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. wraz z przedstawioną przez Najwyższą Izbę Kontroli analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2023 r. oraz komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium (druki nr 425, 464 i 538). 26. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej przez Prezesa Rady Ministrów ˝Informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2023 roku przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego˝ (druki nr 387 i 487). 27. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2023 roku wraz ze sprawozdaniem Komisji Finansów Publicznych (druki nr 448 i 486). Pierwszy Zastępca Prezesa Narodowego Banku Polskiego Marta Kightley: Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Wypełniając swój ustawowy obowiązek, przedstawiam państwu sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej oraz sprawozdanie z działalności NBP. Mając na uwadze ograniczenie czasowe, pozwolę sobie pokrótce przedstawić najważniejsze działania podejmowane przez bank centralny w ubiegłym roku. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Narodowy Bank Polski niezmiennie realizuje politykę pieniężną zgodnie z konstytucją, ustawą o NBP oraz uchwalonymi na podstawie konstytucji założeniami polityki pieniężnej. Polityka pieniężna NBP jest prowadzona w sposób niezależny od rządu i parlamentu, zgodnie z najlepszymi światowymi standardami. Dążymy do zapewnienia stabilności cen, co jest podstawowym celem każdego banku centralnego. Bywa to ogromnym wyzwaniem, szczególnie w okresach silnych szoków gospodarczych, których w ostatnich latach nie brakowało. Przez ostatnie 4 lata banki centralne na całym świecie mierzyły się ze skutkami potężnych zaburzeń: pandemii, a potem wojny. Ze względu na położenie geograficzne zaburzenie związane z rosyjską agresją na Ukrainę było dla Polski bardzo dotkliwe, podobnie jak dla innych gospodarek naszego regionu. Dziś mogę z satysfakcją powiedzieć, że polska gospodarka wyszła z tych wstrząsów obronną ręką, a nawet mocniejsza. Inflacja, która była przejściowo wysoka, została skutecznie ograniczona. Już od lutego br. pozostaje ona zgodna z celem inflacyjnym NBP wynoszącym 2,5% plus minus 1 punkt procentowy, co czarno na białym pokazuje skuteczność NBP w walce z inflacją wywołaną zewnętrznymi szokami. Przypomnę, że w latach 2021-2022 w obliczu rosnącej na całym świecie inflacji Rada Polityki Pieniężnej nie zawahała się i silnie podwyższyła stopy procentowe łącznie o 6,65 punktu procentowego. Była to największa skala podwyżek w historii rady. Potem przez 12 miesięcy utrzymywaliśmy stopy na najwyższym poziomie od 2004 r. To najdłuższy okres, w którym po wcześniejszych podwyżkach poziom stóp procentowych NBP pozostawał niezmieniony. W 2023 r. wysokie stopy procentowe przyczyniały się do zduszenia inflacji. Po osiągnięciu najwyższego poziomu w lutym 2023 r. w kolejnych miesiącach inflacja bardzo szybko spadała. Od lutego do grudnia 2023 r. inflacja CPI obniżyła się o ponad 12 punktów procentowych. Spadek ten był silniejszy, niż przewidywała większość ekonomistów. Szybko spadała też inflacja bazowa. Malała również presja kosztowa, bo mieliśmy deflację cen produkcji sprzedanej przemysłu. Spadek bieżącej i oczekiwanej inflacji powodował równocześnie, że rosły realne stopy procentowe, co coraz silniej tłumiło presję cenową. Jednocześnie dane, które napływały w III kwartale ub.r., wskazywały, że osłabienie aktywności gospodarczej się przedłuża. W II kwartale pogłębił się spadek PKB w ujęciu rocznym, a konsumpcja obniżyła się o niemal 3%. Był to najgłębszy spadek konsumpcji od około trzech dekad, pomijając początkowy okres pandemii. W lipcu i w sierpniu roczne dynamiki sprzedaży detalicznej i produkcji przemysłowej nadal były ujemne. Przedłużało się też osłabienie koniunktury u głównych partnerów handlowych Polski. Co więcej, obniżanie się inflacji w tym okresie było na tyle szybkie, że według prognoz NBP dostępnych we wrześniu inflacja pod koniec 2023 r. miała być o 1 punkt procentowy niższa od wskazań lipcowej projekcji. Wobec takich uwarunkowań, a więc szybko spadającej inflacji, słabszej niż oczekiwano koniunktury i rosnącej realnej stopy procentowej, rada dostosowała we wrześniu i w październiku poziom stóp procentowych, obniżając je łącznie o 1 punkt procentowy. Podobnie jak Narodowy Bank Polski w drugiej połowie ubiegłego roku także inne banki centralne z regionu Europy Środkowo-Wschodniej obniżyły stopy procentowe. Zrobiły to banki centralne zarówno Czech, jak i Węgier. Nieco później, bo już w bieżącym roku, stopy obniżył również Europejski Bank Centralny, a także m.in. banki Szwajcarii, Szwecji, Kanady oraz Rumunii. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Z dzisiejszej perspektywy widać, że decyzje rady w ostatnich latach były w pełni słuszne. Dzisiaj inflacja jest niska i w pełni zgodna z celem NBP. Jest również aż o 16 punktów procentowych niższa niż w szczytowym momencie w lutym ub.r. Wyhamowanie inflacji miało charakter powszechny i obejmowało szeroki zakres towarów i usług, o czym świadczy spadek wszystkich wskaźników inflacji bazowej. Warto również podkreślić, że inflacja w Polsce, mierzona zharmonizowanym unijnym wskaźnikiem HICP, jest dziś zbliżona do średniej w Unii Europejskiej. Jest niższa niż m.in. w Belgii, Hiszpanii, Holandii, a podobna jak w Niemczech, we Francji i w Austrii. Co jednak bardzo ważne w ocenie skuteczności polityki pieniężnej, proces dezinflacji nie wywołał niepotrzebnych kosztów dla realnej gospodarki i nie spowodował istotnego wzrostu bezrobocia. Przede wszystkim przez ostatnie lata nadal szybko doganialiśmy zamożniejsze kraje. Dziś realne PKB jest o ok. 11% wyższe niż przed pandemią. Tymczasem nasi główni partnerzy handlowi są w znacznie gorszej sytuacji. W Niemczech i Czechach PKB wciąż znajduje się na przedpandemicznym poziomie. Jednocześnie udało się uchronić Polaków przed dramatem bezrobocia, które w przeszłości niestety często towarzyszyło okresom dezinflacji. Mimo tych wszystkich zaburzeń pandemiczno-wojennych, a potem zacieśnienia monetarnego, które było konieczne do obniżenia inflacji, stopa bezrobocia jest rekordowo niska. Nadal jesteśmy europejskim liderem, jeśli chodzi o niskim poziom bezrobocia. Dodatkowo po przejściowym spowolnieniu gospodarczym obecnie trwa ożywienie, a płace realne szybko rosną. Jestem zatem przekonana, że ostatni rok przejdzie do historii gospodarczej naszego kraju jako okres spektakularnego spadku inflacji bez dotkliwych kosztów gospodarczych i społecznych. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szybki spadek inflacji do celu NBP przy jednoczesnym utrzymaniu niskiego bezrobocia to ogromny sukces i powód do satysfakcji. Jednak życie toczy się dalej. Obecnie dążymy do utrwalenia inflacji na niskim poziomie. Jednocześnie pojawiło się nowe ryzyko. Mianowicie w związku z częściowym ustawowym odmrożeniem cen energii można oczekiwać, że w drugiej połowie bieżącego roku inflacja wzrośnie i znów istotnie przekroczy cel inflacyjny NBP. Wskazują dziś na to wszystkie prognozy, nie tylko NBP. Zgodnie z lipcową projekcją NBP inflacja pod koniec roku może zbliżyć się do 5%, a na początku przyszłego roku może jeszcze dalej rosnąć, ponieważ wedle obecnego stanu prawnego ceny energii mają wtedy zostać ponownie podwyższone. Wzrost inflacji będzie zatem wynikał głównie z podwyżki cen energii, a więc czynnika o charakterze podażowym. Tego typu szok cenowy podwyższy inflację tylko częściowo, o ile nie przełoży się na wzrost oczekiwań inflacyjnych. W związku z tym według projekcji NBP po wygaśnięciu efektów podwyżek cen energii inflacja powinna się obniżać, jednak do celu powróci dopiero w 2026 r. Należy przy tym pamiętać, że projekcja zakłada utrzymanie stóp procentowych na niezmienionym poziomie. Jednocześnie utrzymuje się ryzyko, że w sytuacji trwającego ożywienia gospodarczego i rekordowo szybkiego wzrostu płac podwyższenie cen energii może zwiększyć oczekiwania inflacyjne. Przez to może dodatkowo wzmóc presję płacową i cenową oraz sprawić, że inflacja utrwali się na podwyższonym poziomie. W takiej sytuacji, dążąc do utrwalenia niskiej inflacji, Rada Polityki Pieniężnej utrzymuje stopy procentowe na niezmienionym poziomie. To działanie w obecnych uwarunkowaniach jest uzasadnione i konieczne. Nie możemy bowiem pozwolić na to, aby skutecznie obniżona inflacja znowu silnie wzrosła, a następnie ustabilizowała się na podwyższonym poziomie. Pani Marszałek! Podobnie jak w poprzednich latach polityka pieniężna Narodowego Banku Polskiego w 2023 r. była prowadzona w warunkach utrzymującej się nadpłynności sektora bankowego. Wartość środków, które pozostawały w dyspozycji banków i przekraczały poziom rezerwy obowiązkowej, wyniosła w grudniu 2023 r. średnio 301 mld zł i była o blisko 65 mld zł wyższa niż w tym samym okresie roku poprzedniego. Wzrost nadpłynności sektora bankowego wynikał głównie ze skupu netto walut obcych dokonywanego przez NBP na zlecenie klientów. W kierunku jego ograniczenia oddziaływał natomiast wzrost wartości pieniądza gotówkowego w obiegu. Celem operacyjnym polityki pieniężnej w 2023 r. było kształtowanie stawki POLONIA na poziomie zbliżonym do stopy referencyjnej NBP. Średnie dzienne bezwzględne odchylenie tego indeksu od stopy referencyjnej NBP w 2023 r. wyniosło 30 punktów bazowych i było o 2 punkty bazowe niższe niż w 2022 r. Na kształtowanie się stawki POLONIA w 2023 r. wpływała utrzymująca się podwyższona ostrożność banków w zarządzaniu swoimi pozycjami płynnościowymi. Głównym instrumentem wykorzystywanym do realizacji celu operacyjnego były podstawowe operacje otwartego rynku przeprowadzane w formie regularnej emisji 7-dniowych bonów pieniężnych NBP. Za pomocą tych operacji była absorbowana przeważająca część nadwyżek środków pozostających w dyspozycji sektora bankowego, przekraczających poziom rezerwy obowiązkowej. Dodatkowymi narzędziami realizacji celu operacyjnego NBP były dostrajające operacje otwartego rynku, system rezerwy obowiązkowej oraz operacje depozytowo-kredytowe. W 2023 r. NBP nie stosował strukturalnych operacji otwartego rynku polegających na skupie dłużnych papierów wartościowych. Jednakże w wyniku wykupienia przez Ministerstwo Finansów trzech serii obligacji posiadanych przez NBP wartość nominalna portfela dłużnych papierów wartościowych zmniejszyła się na koniec 2023 r. do 135,1 mld zł ze 136,2 mld zł na koniec 2022 r. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Obok polityki pieniężnej równie ważnym obszarem działalności NBP jest wspieranie stabilności systemu finansowego. Stabilny system finansowy, w szczególności stabilny sektor bankowy, jest warunkiem koniecznym skutecznej realizacji celu inflacyjnego, jak również utrzymania zrównoważonego długookresowego rozwoju gospodarczego. Z uwagi na swoje kompetencje ustawowe bank centralny przy realizacji tego celu współpracuje z pozostałymi instytucjami sieci bezpieczeństwa finansowego, a głównym forum współpracy jest Komitet Stabilności Finansowej. Prezes NBP przewodniczy pracom komitetu w zakresie nadzoru makroostrożnościowego. NBP wskazuje źródła zagrożeń dla stabilności finansowej oraz proponuje działania ograniczające ryzyko systemowe. Ze względu na powiązania transgraniczne polskiego systemu finansowego ważną rolę odgrywa współpraca w ramach Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego. Szczegółowe informacje dotyczące tych prac znajdą państwo w informacji rocznej KSF, która jest osobnym dokumentem przedkładanym corocznie Wysokiej Izbie. Nasza ocena stabilności krajowego systemu finansowego w 2023 r. jest pozytywna. Testy warunków skrajnych sektora bankowego, które NBP przeprowadza cyklicznie, wykazały wysoką zdolność banków do absorpcji potencjalnych strat przy zachowaniu zdolności do świadczenia usług finansowych w nawet bardzo pesymistycznych scenariuszach. Polskie banki charakteryzują się wysokim poziomem płynności. Pozytywne jest również to, że osłabienie koniunktury gospodarczej w 2023 r. i wyższe koszty kredytu nie spowodowały wzrostu kosztów ryzyka kredytowego. Wskaźniki kredytów zagrożonych są na poziomach niższych niż przed pandemią. Taki stan powinien się utrzymać dzięki dobrej sytuacji na rynku pracy, stosunkowo wysokiej zdolności firm do obsługi zobowiązań i wcześniejszej ostrożnej polityce kredytowej banków. W 2023 r. głównym źródłem zagrożeń dla stabilności finansowej pozostawało ryzyko prawne walutowych kredytów mieszkaniowych. Pomimo dalszego wzrostu liczby spraw sądowych jego natężenie się jednak zmniejsza. Dzieje się tak m.in. dlatego, że banki tworzą odpowiednie rezerwy w celu pokrycia kosztów tego ryzyka i aktywnie oferują klientom ugody. Istotnie wyższa niż w poprzednich latach przychodowość sektora bankowego związana głównie z wyższym poziomem marży odsetkowej stworzyła bankom przestrzeń do tworzenia znacznych rezerw. Niemniej jednak dotychczasowe koszty związane z ryzykiem prawnym są bardzo wysokie i w przyszłości będą nadal obciążać wyniki banków. Poprawa sytuacji gospodarczej powoduje, że po spowolnieniu w 2022 r. i w pierwszej połowie 2023 r. dynamika kredytów dla sektora niefinansowego zaczyna się stopniowo odbudowywać. Przewidujemy jednak, że w najbliższych 2 latach tempo wzrostu będzie umiarkowane. Według NBP przyczyn niskiego poziomu akcji kredytowej należy upatrywać przede wszystkim w słabym popycie na kredyt, nie zaś w niechęci do udzielania kredytów lub ograniczeniach po stronie banków. W ocenie NBP banki dysponują wysokimi nadwyżkami kapitałowymi, które dają im duże możliwości rozwoju akcji kredytowej. Nasza pozytywna ocena stabilności systemu finansowego daje podstawy, by sądzić, że banki są przygotowane do absorpcji środków z Unii Europejskiej i wspierania potrzeb gospodarczych związanych z jej modernizacją i transformacją energetyczną. Czynnikiem, od którego zależy ta aktywność, jest przewidywalność środowiska regulacyjnego. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Narodowy Bank Polski zapewnia bezpieczeństwo i płynność obrotu gotówkowego. Przez cały rok 2023 sytuacja na tym rynku pozostawała stabilna. Wartość pieniądza gotówkowego w obiegu, łącznie z monetami, banknotami kolekcjonerskimi, według stanu na 31 grudnia 2023 r. wyniosła 377 500 mln zł. Oznacza to wzrost o 8900 mln zł, czyli o 2,4%, w odniesieniu do stanu sprzed roku. Narodowy Bank Polski w 2023 r. płynnie i bez ograniczeń realizował zamówienia banków na gotówkę w pełnej strukturze nominałowej. Koszty emisji znaków pieniężnych, łącznie banknotów i monet, wyprodukowanych na zlecenie NBP w 2023 r. wyniosły 513 300 tys. zł. (Dzwonek) Były o 31,6% wyższe niż w 2022 r., w którym wyniosły 390 mln zł. Wynikało to głównie z konieczności zwiększenia poziomu zapasów znaków pieniężnych po ich uszczupleniu w latach 2020-2022. Pani Marszałek! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Na koniec 2023 r. wartość oficjalnych aktywów rezerwowych Narodowego Banku Polskiego przekroczyła 175 mld euro. Oznacza to wzrost o ponad 12% w stosunku do 2022 r. Podobnie jak w poprzednich latach dominujący udział w rezerwach miały rządowe papiery wartościowe, które stanowiły 81% portfela NBP. Dążąc do dywersyfikacji ryzyka naszych inwestycji i podwyższenia ich dochodowości w długim okresie, w 2023 r. rozpoczęliśmy zakupy jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych zapewniających ekspozycję na globalny rynek akcji. Na koniec 2023 r. inwestycje te stanowiły 1,5% naszych rezerw walutowych, a na koniec I kwartału 2024 r. już 5,2% rezerw walutowych. Jednocześnie nadal widzimy zasadność rozpoczętego kilka lat temu procesu zwiększania zasobu złota. Na koniec 2023 r. stanowiło ono 12,3% aktywów rezerwowych. W 2024 r. zarząd NBP podjął decyzję o dalszym zwiększeniu zasobu tego kruszcu. Docelowo ma on stanowić 20% oficjalnych aktywów rezerwowych, czyli blisko 600 t, co uczyni Polskę jednym z największych posiadaczy złota na świecie. W ramach realizacji tej decyzji do końca czerwca br. zakupiliśmy 18,7 t złota, zwiększając jego zasób do ponad 377 t. Dziękuję za uwagę. (Oklaski) (Poseł Krystyna Skowrońska: A wynik finansowy?) (Poseł Ryszard Petru: Ujemny.) (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Krzysztof Bosak) Przebieg posiedzenia