Artur Harazim

10. kadencja, 64. posiedzenie, 1. dzień (02-09-2026) 7. punkt porządku dziennego: Sprawozdanie Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (druki nr 2271 i 2843). Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Artur Harazim: Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Szanowni Państwo! Pozwolę sobie rozpocząć od podziękowania panu posłowi sprawozdawcy oraz członkom obu komisji za ogromne zaangażowanie w pracę nad przedłożonym projektem ustawy oraz za dzisiejszą, intensywną dyskusję i liczne pytania. Pozwolę sobie przypomnieć, że ustawa definiuje obowiązki i określa zasady współpracy między poszczególnymi organami krajowymi w zakresie wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Oczekujemy, że zaproponowane rozwiązania usprawnią i przyspieszą proces wdrażania wyroków Trybunału. Jasno zdefiniowane zadania w procesie wykonywania oraz czytelne zasady współdziałania pozwolą na przyspieszenie tego procesu i zwiększenie jego skuteczności, o czym też w czasie tej dyskusji była mowa. Ma to szczególne znaczenie przy naruszeniach o charakterze systemowym lub powtarzalnym. Dążymy tym projektem do zmniejszenia napływu nowych skarg dotyczących kwestii już wielokrotnie przez Trybunał rozstrzyganych. Pozwolę sobie przypomnieć cele tej ustawy: wzmocnienie ochrony na poziomie krajowym praw gwarantowanych europejską konwencją praw człowieka, zmniejszenie liczby negatywnych orzeczeń wydawanych przez Trybunał oraz zmniejszenie obciążeń państwa przez zmniejszenie liczby wypłacanych słusznych zadośćuczynień za naruszenie konwencji. Odniosę się do pytań, do kwestii, które były najczęściej podnoszone. Kwestia suwerenności była podnoszona m.in. przez pana posła Wosia, pana posła Sachajkę. Projekt nie tworzy, Wysoka Izbo, nowych zobowiązań międzynarodowych. Służy wykonaniu już istniejących zobowiązań, które Polska przyjęła suwerenną decyzją, ratyfikując konwencję oraz uznając jurysdykcję Trybunału. Projekt ustanawia jedynie krajowy mechanizm wykonywania zobowiązań. Parlament zachowuje pełną swobodę stanowienia prawa. Projekt nie nakłada obowiązku uchwalenia konkretnej ustawy ani nie ogranicza kompetencji ustawodawczych Sejmu i Senatu. Tak jak powiedział pan poseł Woś, to polskie organy decydują o sposobie wykonania wyroku, wybierając rozwiązania zgodne z konstytucją i krajowym porządkiem prawnym. Kilka razy pojawiła się też kwestia relacji między konstytucją a konwencją. Projekt ten, ustawa ta nie zmieni hierarchii źródeł prawa ani nie modyfikuje art. 8 konstytucji. Konstytucja pozostaje najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt nie przyznaje orzeczeniom Europejskiego Trybunału Praw Człowieka rangi wyższej od rangi konstytucji czy ustaw. Nie zmienia systemu źródeł prawa obowiązującego w Polsce. Projekt nie ingeruje w kompetencje ani skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Kilka razy w pytaniach podnoszona była kwestia relacji między władzą wykonawczą, konkretnie między ministrem spraw zagranicznych, koordynatorem wykonywania orzeczeń, a władzą sądowniczą. Podnosili to pan poseł Woś, pan poseł Sochajko, pani poseł Czechak. Chciałbym podkreślić, że projekt ten nie zmienia ustroju sądów ani zasad sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Nie daje ministrowi Spraw Zagranicznych kompetencji do wydawania sądom wytycznych ani do wpływania na treść orzeczeń. Rola ministra spraw zagranicznych ogranicza się - jak to zostało podkreślone - do koordynacji wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez organy państwa, co odpowiada jego dotychczasowym zadaniom związanym z reprezentowaniem Polski przed Trybunałem. Konstytucyjne zasady niezależności sądów i niezawisłości sędziów pozostają niezmienne. Odnosząc się do pytań, które się pojawiały, chciałbym odpowiedzieć na pytanie pana posła Tumanowicza o oczekiwania co do skrócenia okresu wykonywania orzeczeń. Tę ocenę będziemy w stanie przeprowadzić po wejściu w życie ustawy, po stworzeniu nowego systemu, poprzez porównanie okresu wykonywania do okresu, z którym mamy do czynienia. Padło pytanie o to, które państwa przodują w wykonywaniu orzeczeń. W ujęciu procentowym ze względu na niewielką liczbę spraw przed Trybunałem są to Dania, Estonia i Luksemburg. Wśród państw, które mają najwięcej niewykonanych orzeczeń są Rumunia, Ukraina, Turcja, chociaż trzeba zaznaczyć, że według danych, które otrzymaliśmy z Komitetu Ministrów Rady Europy, największe postępy w wykonywaniu orzeczeń mają obecnie Ukraina i Rumunia. Poruszona została kwestia środków tymczasowych. Mówiąc o tym, chciałbym zaznaczyć, że to nie władza wykonawcza, nie Ministerstwo Spraw Zagranicznych ustanawia te środki, tylko są one ustanawiane decyzją Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Mamy obowiązek je wykonywać i minister wykonania takie koordynuje. Pani poseł Jachira poruszyła kwestię prawa do azylu. Nie zostało ono w Polsce zawieszone. Jest natomiast zawieszone prawo do składania wniosków o azyl na bardzo ograniczonej części terytorium Polski. (Poseł Marcin Józefaciuk: Od roku.) Pan poseł zapytał o szkolenia, m.in. czy będą one prowadzone w szkołach. Jeżeli wyrok i plan działania następnie przedstawiony je obejmie, to wtedy siłą rzeczy tego rodzaju szkolenia w szkołach byłyby przygotowane i przeprowadzone. Pojawiła się kwestia opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Chciałbym jasno zaznaczyć, że w toku prac w komisji przedstawiciel Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym składzie wyjaśnił jasno, że KRS tej wcześniejszej opinii nie podtrzymuje. Myślę, że na większość pytań, które postawiono w dyskusji, udało mi się podjąć próby odpowiedzi. Na pozostałe pytania ministerstwo odpowiedziałoby w formie pisemnej. Raz jeszcze chciałbym podziękować wszystkim za pracę nad tym projektem, za żywą dyskusję i za możliwość przedstawienia projektu. Proszę panie posłanki i panów posłów o jego poparcie. Dziękuję, panie marszałku. (Oklaski) Przebieg posiedzenia