Katarzyna Ueberhan

10. kadencja, 65. posiedzenie, 4. dzień (18-09-2026) 50. punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy (druk nr 3009). Poseł Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony): Stanowisko Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy z druku sejmowego nr 3009. Projekt ustawy skupia się na rozszerzeniu możliwości odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Zmiana ma objąć osoby skazane na karę niższą niż 3 lata, które odbyły już część kary w zakładzie karnym i którym pozostało do odbycia nie więcej niż rok i 6 miesięcy. Obecnie w przypadku tej grupy możliwość przejścia do systemu dozoru elektronicznego pojawia się dopiero wtedy, gdy do końca kary pozostaje nie więcej niż 6 miesięcy. Projekt przesuwa więc ten moment o maksymalnie rok, ale nie oznacza to automatycznego kierowania skazanych do dozoru elektronicznego. O zastosowaniu tego rozwiązania nadal każdorazowo będzie decydował sąd, oceniając m.in. postawę skazanego, stopień jego demoralizacji, ryzyko powrotu do przestępstwa oraz możliwość osiągnięcia celów kary. Z możliwości tej nadal wyłączeni będą m.in. sprawcy skazani w warunkach kwalifikowanej recydywy oraz w określonych w Kodeksie karnym przypadkach przestępczości zawodowej i zorganizowanej. Za rozszerzeniem systemu przemawiają przede wszystkim argumenty związane z resocjalizacją i readaptacją społeczną. Dozór elektroniczny nadal jest formą wykonywania kary pozbawienia wolności, ale pozwala skazanemu zachować pracę, więzi rodzinne, wykonywać obowiązki alimentacyjne i funkcjonować w społeczeństwie przy jednoczesnej stałej kontroli. Ogranicza również negatywny wpływ subkultury więziennej i pozwala stopniowo przygotowywać skazanego do samodzielnego funkcjonowania po zakończeniu kary. Tutaj należy przytoczyć dane dotyczące recydywy. W badanej grupie osób opuszczających system penitencjarny w latach 2015-2019 ponowne skazanie dotyczyło 39,8% osób, które odbyły karę w całości w zakładzie karnym, 36,1% warunkowo przedterminowo zwolnionych oraz 31,3% osób, które zakończyły wykonywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Jednocześnie od 2014 r. zezwolenie na odbywanie kary w tym systemie uchylono z powodu naruszenia jego warunków lub porządku prawnego wobec 9,3% objętych nim skazanych. Dane te nie oznaczają oczywiście, że sam dozór elektroniczny jest jedyną przyczyną niższej recydywy, ale pokazują, że jest to instrument, który może skutecznie służyć readaptacji odpowiednio wybranej grupy skazanych. Ważnym argumentem jest także niewykorzystany potencjał obecnego systemu. Jego maksymalna pojemność wynosi 10 tys. osób, podczas gdy poziom wykorzystania wynosi ok. 63%. Ministerstwo szacuje, że po zmianach formalne warunki będzie spełniało ok. 6,5 tys. dodatkowych osadzonych, ale w praktyce, z uwagi na indywidualną ocenę dokonywaną przez sądy, liczba nowych dozorów nie powinna przekroczyć ok. 1 tys. Nie ma więc podstaw do zakładania, że rozszerzenie katalogu uprawnionych doprowadzi do przeciążenia infrastruktury systemu. Do tego wszystkiego dochodzi też aspekt ekonomiczny. Według danych średni miesięczny koszt wykonywania kary w warunkach izolacji wynosił w 2024 r. 6467 zł na jednego skazanego, podczas gdy wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego kosztowało 1305-1366 zł. Różnica przekracza więc 5 tys. zł miesięcznie na osobę. W toku opiniowania pojawiły się również zastrzeżenia. Przedstawiciele części sądów apelacyjnych wskazywali, że możliwość przejścia do dozoru elektronicznego już po odbyciu relatywnie niewielkiej części kary może osłabiać jej funkcję represyjną, prowadzić do zbyt szerokiego stosowania dozoru oraz powodować dodatkowy napływ wniosków do sądów penitencjarnych. Podnoszono również, że dane dotyczące niższej recydywy odnoszą się przede wszystkim do osób mniej zdemoralizowanych, które już wcześniej były naturalnymi kandydatami do tego rodzaju wykonywania kary. Ministerstwo odpowiedziało na te uwagi argumentem, że samo spełnienie przesłanek formalnych nie daje prawa do bycia objętym dozorem elektronicznym, a sama decyzja pozostaje w rękach sądu i wymaga indywidualnej oceny możliwości osiągnięcia celów kary. Z pozostałych podmiotów Krajowa Rada Prokuratorów wyraziła opinię pozytywną co do niniejszego projektu, podobnie Naczelna Rada Adwokacka, natomiast m.in. prokurator krajowy, rzecznik praw obywatelskich i pierwszy prezes Sądu Najwyższego nie wnieśli żadnych uwag. Ostatecznie mamy więc do czynienia z rozszerzeniem istniejącego, sprawdzonego instrumentu wykonywania kary, które nie oznacza rezygnacji z odpowiedzialności karnej czy automatycznego skracania wyroków. Sednem projektu jest umożliwienie sądowi wcześniejszego zastosowania dozoru elektronicznego wobec tych skazanych, w przypadku których kontrolowane wykonywanie dalszej części kary poza zakładem karnym może lepiej realizować cele resocjalizacyjne i społeczne, przy zachowaniu indywidualnej oceny każdej sprawy. Klub Lewicy popiera zaproponowane rozwiązania. Dziękuję. Przebieg posiedzenia