Katarzyna Ueberhan

10. kadencja, 65. posiedzenie, 4. dzień (18-09-2026) 52. punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o mediatorach sądowych, instytucjach szkolących w zakresie mediacji i Krajowym Rejestrze Mediatorów (druk nr 3008). Poseł Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony): Stanowisko Szanowna Pani Marszałkini! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o mediatorach sądowych, instytucjach szkolących w zakresie mediacji i Krajowym Rejestrze Mediatorów z druku sejmowego nr 3008. Niniejsze rządowe przedłożenie odpowiada na szereg problemów, z którymi mierzy się współcześnie środowisko mediatorów sądowych, ale i ich potencjalnych klientów - uczestników mediacji. Rzeczywistość, w której funkcjonują, rozproszone listy mediatorów, nieaktualne informacje i zróżnicowane standardy przygotowania utrudniają wybór eksperta, któremu można powierzyć tak wrażliwe kwestie, jak rozwiązanie sporu. To ekstraordynaryjne sytuacje, w których obywatel powinien mieć gwarancję dostępu do rzetelnej informacji o kwalifikacjach czy specjalizacji mediatora. Pozytywnie należy zatem ocenić propozycję utworzenia jednego, publicznie dostępnego rejestru, ponieważ informacje o obszarze działania, znajomości języków obcych czy formach prowadzenia mediacji ułatwią znalezienie odpowiedniego specjalisty. Znaczenie ma również obowiązek aktualizowania danych, ponieważ rejestr będzie użyteczny tylko wtedy, gdy zamieszczone w nim informacje będą odpowiadały rzeczywistemu stanowi, a osoby czasowo nieprowadzące mediacji wyraźnie zaznaczą tę okoliczność. Uzasadniony jest także kierunek zmian dotyczących szkoleń. Projekt przewiduje 40-godzinne szkolenie bazowe oraz szkolenia specjalizacyjne, dostosowane do charakteru spraw cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych. Wprowadza wymagania wobec instytucji szkolących i osób prowadzących zajęcia oraz nadzór ministra sprawiedliwości. To rozwiązania, które mogą ograniczyć funkcjonowanie szkoleń zapewniających formalne zaświadczenie, ale bez odpowiedniego przygotowania praktycznego. Słuszny obowiązek dalszego doskonalenia, obejmujący co najmniej 30 godzin szkoleń w ciągu 5 lat, ma za zadanie służyć utrzymaniu jakości wykonywanych zadań. W mojej ocenie ponownej analizy wymaga zwolnienie określonych grup prawników z całego szkolenia specjalizacyjnego. Szkolenie to obejmuje zarówno część prawniczą, jak i mediacyjną. Wiedza wynikająca z wykonywanego zawodu może uzasadniać zwolnienie z nauki prawa, jednak nie przesądza o posiadaniu wszystkich umiejętności potrzebnych do prowadzenia mediacji w danej specjalizacji. Istotne są także przepisy przejściowe, które pozwalają wykorzystać dotychczasowe szkolenia, odpowiednie certyfikaty oraz doświadczenie w prowadzeniu mediacji. Dzięki temu reforma może zachować dorobek osób od lat wykonujących tę pracę. Zastrzeżenia budzi jednak obowiązek uzyskania wyższego wykształcenia przez doświadczonych mediatorów, którzy dotychczas go nie posiadali. 7-letni termin łagodzi skutki tego wymagania, ale pozostaje pytanie o jego proporcjonalność wobec osób mających udokumentowane umiejętności i praktykę. Uwagi Krajowej Rady Notarialnej wskazują również na potrzebę czytelnych zasad odpowiedzialności, ponieważ ostateczna wersja projektu przewiduje wykreślenie z rejestru w razie rażącego naruszenia obowiązków związanych z prowadzeniem mediacji. Co prawda nowe przepisy zapewniają przy tym możliwość odwołania od decyzji, jednak w dalszych pracach należy zadbać o przewidywalność stosowania tej przesłanki, aby chronić uczestników mediacji i zapewnić mediatorom rzetelną ocenę ich postępowania. Ponadto Krajowa Rada Notarialna zwróciła słusznie uwagę na argument finansowy. Dodatkowe koszty wynikające z obowiązków przy niewystarczającym wynagrodzeniu mogą zniechęcać do podjęcia i prowadzenia mediacji. Projekt ogranicza jednak wysokość opłat za szkolenia, co zasługuje na aprobatę. Kwestia wynagrodzeń pozostaje przedmiotem odrębnych prac wskazanych przez ministerstwo, a ich skoordynowanie z wdrażaniem ustawy będzie miało znaczenie dla dostępności mediatorów i w konsekwencji samego narzędzia mediacji, szczególnie poza największymi ośrodkami miejskimi. Nowym wymaganiom jakościowym powinny więc towarzyszyć warunki pozwalające na ich rzeczywiste spełnienie. Podsumowując, klub Lewicy popiera niniejsze rządowe przedłożenie i zaproponowanie w nim rozwiązania. Dziękuję. Przebieg posiedzenia