Arkadiusz Myrcha

10. kadencja, 39. posiedzenie, 2. dzień (23-07-2025) 29. punkt porządku dziennego: Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (druki nr 1202 i 1477). Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha: Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przede wszystkim wyrazy uznania dla obecnych tutaj parlamentarzystów, że chwilę przed północą wykazują jeszcze ogromną energię i chcą rozmawiać o zmianach dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej. Zmiany są być może niewielkie, ale bardzo potrzebne. Otwarcie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej na porady udzielane w systemie teleinformatycznym, on-line, za pośrednictwem adresu mailowego, telefonu są odpowiedzią na ogromne zapotrzebowanie, jakie występuje w tym momencie. Punktem wyjścia dla naszych prac był raport NIK, który wskazywał na dużą nieefektywność systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. I ta nowela jest taką - jak to nazywamy roboczo - małą nowelizacją, natomiast przed nami są prace legislacyjne nad przygotowanymi założeniami do dużej zmiany w systemie nieodpłatnej pomocy prawnej, które wczoraj, o ile dobrze pamiętam, zatwierdziła rada. Bo było pytanie i o to, kiedy ostatnio spotkała się rada nieodpłatnej pomocy prawnej. Otóż wczoraj. System nieodpłatnej pomocy prawnej ma tę specyfikę, że ma z góry ukształtowany model finansowania. Naszą odpowiedzialnością jest zapewnienie jego jak największej czy optymalnej skali wydatkowania. Nieodpłatna pomoc prawna udzielana jest bowiem na określonych dyżurach, które trwają 4 godziny w ciągu dnia w określonych miejscach. Dyżurujące tam osoby są do dyspozycji mieszkańców czy to fizycznie, czy - po zmianach - w systemie on-line. Te osoby są i ten czas jest już opłacony. Problem polega na tym, że dzisiaj system, który finansuje wszystkie te osoby, powoduje, że przy niskiej efektywności, niskiej dostępności do nieodpłatnej pomocy prawnej, realne wykorzystanie środków jest na poziomie ok. 30%. De facto system finansowy, system organizacyjny jest w stanie zapewnić udzielanie rocznie ok. 1,5 mln bezpłatnych porad dla obywateli, a udzielamy ich ok. 400-500 tys. rocznie. 400-500 tys. rocznie. De facto mamy zapas prawie miliona nieudzielonych porad, chociaż są one opłacone. Ludzie czekają na dyżurach, są w gotowości, ale wiele osób do nich nie dociera z różnych przyczyn, czy to z powodu wykluczenia, czy z powodu braku wiedzy. Przyczyny są różnorakie, dlatego odpowiedź z naszej strony musi być wszechstronna. Ta pomoc jest adresowana do tych wszystkich, których nie stać z różnych przyczyn obiektywnych na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w systemie komercyjnym, a korzystają z usług profesjonalnego pełnomocnika, bo przecież porad udzielają radcowie, adwokaci, tyle że sfinansowani przez państwo. Narzędzia, które proponujemy, nie są rozwiązaniem nowym w systemie nieodpłatnej pomocy prawnej. Czas covid-owy pokazał, że było ogromne zainteresowanie korzystaniem z tej formy poradnictwa prawnego. W tamtym czasie, w latach 2021-2022, ok. 50% udzielanych porad to były porady udzielane zdalnie, za pośrednictwem telefonu, adresu mailowego, różnych możliwości komunikowania się na odległość. Po ustaniu czasu pandemii ilość porad udzielanych zdalnie z uwagi na to, że prawo ogranicza to tylko do ściśle określonych przypadków i konkretnej grupy osób, spadła już do kilkunastu procent czy 20%. Czyli tak jak w tamtym czasie, w czasie pandemii, to było ok. 200-250 tys. porad, tak po zmianach, po zamknięciu tej drogi, ta ilość spadła do kilkudziesięciu tysięcy. Nie ma żadnego argumentu, który by uzasadniał, dlaczego mamy dalej się przed tym wzbraniać. Po prostu wykorzystujmy ten system, który jest, który jest wydolny, który jest gotowy do tego, żeby budować świadomość prawną naszych obywateli. Przywracamy możliwość korzystania z porad na odległość, bez względu na miejsce zamieszkania. Będą mogli z tego korzystać także nasi obywatele mieszkający poza granicami kraju. Przecież mają różnego rodzaju problemy, często związane z ich planowanym czy rozważanym powrotem do kraju. Otwieramy więc system, który jest gotowy, jest finansowo wydolny, żeby obsłużyć dodatkowo milion naszych obywateli. Tylko w naszej odpowiedzialności jest to, żeby zapewnić im do tego narzędzia. Tak więc dziękuję bardzo za wszystkie głosy poparcia dla tego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski) Przebieg posiedzenia