Jarosław Neneman

10. kadencja, 65. posiedzenie, 2. dzień (16-09-2026) 9. punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych (druk nr 3100). Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Jarosław Neneman: Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Mam przyjemność zaprezentować państwu ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia tego roku ze zbycia paliw ciekłych. Prezentowany przeze mnie w imieniu rządu projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków jest rozwiązaniem interwencyjnym, które ma zapewnić bardziej sprawiedliwy podział kosztów kryzysu paliwowego między budżet państwa, obywateli i podmioty osiągające nadzwyczajne zyski, nadzwyczajne korzyści ze wzrostu cen paliw. Projekt, który dziś przedstawiam, nie jest nową inicjatywą. Stanowi powrót do prac nad ustawą z 3 lipca tego roku, która to ustawa została przez prezydenta skierowana do Trybunału Konstytucyjnego. Wobec problemu z funkcjonowaniem tego organu nie sposób dziś przewidzieć, kiedy sprawa zostanie rozstrzygnięta, a państwo nie może biernie czekać, skoro przesłanki uzasadniające to rozwiązanie nie tylko nie ustąpiły, ale stały się jeszcze pilniejsze. (Gwar na sali, dzwonek) Projekt ma charakter szczególny. Proponowana regulacja stanowi odpowiedź państwa na nadzwyczajną sytuację gospodarczą, która wystąpiła w tym roku i która w bardzo krótkim czasie wpłynęła na ceny paliw oraz na koszty prowadzenia działalności i sytuację gospodarstw domowych. Jej bezpośrednim źródłem jest gwałtowna destabilizacja światowych rynków ropy i paliw spowodowana eskalacją konfliktu na Bliskim Wschodzie. Wywołane tym konfliktem zakłócenia na kluczowych szlakach transportu surowca przełożyły się na skokowy wzrost cen ropy i ponadprzeciętny wzrost marż w sektorze paliwowym, uderzając w przedsiębiorstwa, w obywateli, w całą gospodarkę. Rząd nie pozostał wobec takiej sytuacji bierny. W ramach pakietu osłonowego, znanego jako CPN, obniżono do 8% stawkę VAT na benzynę i olej napędowy oraz ograniczono akcyzę do minimalnego poziomu. Wprowadzono też mechanizm maksymalnych cen detalicznych. Były to rozwiązania konieczne, aby złagodzić wzrost cen paliw, i przyniosły realną ulgę obywatelom i przedsiębiorstwom. Jednocześnie prowadzone instrumenty osłonowe skutkowały istotnym obciążeniem dla budżetu państwa. Koszt fiskalny tych działań spowodował kilkumiliardowy ubytek dochodów budżetowych. W tym miejscu dotykamy sedna problemu. Ciężar działań ograniczających wzrost cen ponosi państwo, czyli tak naprawdę wszyscy podatnicy, podczas gdy część podmiotów sektora osiągnęła w tych samych warunkach ponadprzeciętne korzyści. Były one nie wynikiem dodatkowych inwestycji, poprawy efektywności czy zwiększonego ryzyka, lecz skutkiem zewnętrznego szoku podażowego. Projektowana ustawa koryguje tę asymetrię, kierując część nadzwyczajnych zysków na finansowanie działań osłonowych. Pełni więc ona nie tylko funkcję fiskalną, ale również redystrybucyjną i sprawiedliwościową, dostosowuje ciężary publiczne do zdolności płatniczej podatników i skali osiąganych zysków. Przechodząc do samej materii projektu, chcę podkreślić kilka zasadniczych cech tej regulacji. Podatek będzie miał charakter epizodyczny - obejmie on wyłącznie okres od 1 marca do końca grudnia tego roku. Podatnikami będą przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych na terytorium Rzeczypospolitej oraz podmioty dokonujące zbycia paliw ciekłych na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi za granicą. W praktyce mówimy o bardzo wąskim gronie podatników. Podatek ten obejmie więc podmioty, które w warunkach kryzysu mogły osiągnąć nadzwyczajne korzyści marżowe w segmencie paliw ciekłych. Proponowany akt nie nakłada natomiast żadnych obowiązków na obywateli czy gospodarstwa domowe. Najważniejsze w proponowanej ustawie jest to, że na jej podstawie nie dojdzie do opodatkowania zwykłego zysku z działalności gospodarczej. Podatek nie obejmuje normalnej rentowności czy standardowej marży. Konstrukcja została oparta na założeniu, że danina dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad poziom, który można uznać za odpowiadającym normalnym warunkom rynkowym. W ujęciu praktycznym funkcjonowanie podatku oparte jest na porównaniu dwóch wartości: pierwszą są przychody faktyczne osiągnięte ze zbycia paliw ciekłych w okresie objętym ustawą, drugą są przychody hipotetyczne, czyli takie, jakie podatnik osiągnąłby przy zastosowaniu dotychczasowej marży referencyjnej. Marża ta będzie ustalana na podstawie średniej marży sprzedaży danego podatnika z roku poprzedniego powiększonej o 20%. (Gwar na sali, dzwonek) Powiększenie marży o 20% pełni funkcję ochronną. Dzięki temu z opodatkowania wyłączone są rezultaty zwykłych wahań rynkowych, naturalny wzrost efektywności czy standardowe zmiany w działalności przedsiębiorstwa. Podatek pojawi się dopiero wtedy, gdy przychody faktyczne przekroczą poziom odpowiadający tak określonej marży referencyjnej. Z kolei ustanowienie roku 2025 punktem odniesienia jest uzasadnione, ponieważ poprzedzał on tegoroczny kryzys i nie był obciążony tak silnymi, nadzwyczajnymi zakłóceniami, jakie miały miejsce w poprzednich latach. Stawka podatku została określona na poziomie 60% podstawy opodatkowania, należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest to 60% przychodu ani 60% całkowitego zysku przedsiębiorcy. Stawka ta odnosi się wyłącznie do nadwyżki, bo nad indywidualnie ustalanym... (Gwar na sali) Wicemarszałek Szymon Hołownia: Przepraszam, państwo z prawej strony. Panie pośle Kuźmiuk, czy mógłby pan wpłynąć na kolegów? Panie pośle Kuźmiuk, rozumiem, że pan jest w ferworze dyskusji, ale proszę też wpłynąć na kolegów. (Poseł Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk: No właśnie przygotowuję się, panie marszałku, do...) Bardzo dobrze, przenieście się w kuluary, dobrze? Tu naprawdę wszystko słychać, zagłuszacie. (Poseł Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk: Przepraszam, panie marszałku.) Dziękuję bardzo. Bardzo proszę, panie ministrze. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Jarosław Neneman: Dziękuję, panie marszałku. Podatnik zachowuje więc zwykłą rentowność, dodatkowy bufor odpowiadający 20% historycznej marży, a opodatkowaniu podlega dopiero nadwyżka mająca charakter nadzwyczajny. Cała rentowność oraz wspomniany dodatkowy margines 20% pozostają w pełni w rękach podatnika. Zaliczki na podatek będą obliczane miesięcznie w ujęciu narastającym, co oznacza uwzględnienie wyniku od początku okresu objętego ustawą, a nie tylko pojedynczego miesiąca. Szacujemy, że wpływy z tego podatku wyniosą ok. 4 mld zł. Projekt wpisuje się także w szerszą praktykę europejską. Po podobne instrumenty sięgały państwa Unii Europejskiej w odpowiedzi na kryzys energetyczny wywołany agresją Rosji na Ukrainę. Dziś wobec kryzysu na Bliskim Wschodzie niektóre państwa członkowskie ponownie stosują rozwiązania tego typu, co potwierdza, że proponowana danina stanowi sprawdzony i skuteczny sposób reagowania na nadzwyczajne korzyści sektorów będących beneficjentami kryzysów gospodarczych. Mam świadomość, że z uwagi na decyzję prezydenta w toku prac parlamentarnych powróci pytanie o zgodność tej regulacji z konstytucją. Pragnę zatem podkreślić, że rząd dochował należytej staranności, aby przyjęte rozwiązania spełniały wszelkie standardy legislacyjne i oczywiście były zgodne z konstytucją. Projektowana regulacja mieści się w granicach konstytucyjnie dopuszczalnego odstępstwa od zasady niedziałania prawa wstecz. Zasada ta bowiem nie ma charakteru absolutnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego dopuszczalne są odstępstwa od niej w ściśle określonych, wyjątkowych okolicznościach, gdy jest to konieczne do realizacji lub ochrony innych wartości konstytucyjnych o szczególnej doniosłości. Sytuacja, którą dzisiaj obserwujemy, jest właśnie takim przypadkiem. Wartościami, które w obecnych okolicznościach uzasadniają takie odstępstwo, są: zasada sprawiedliwości podatkowej i społecznej, zasada solidaryzmu społecznego oraz równowaga budżetowa traktowana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jako samodzielna wartość konstytucyjna. Przemawiają one jednoznacznie za przyjęciem proponowanej ustawy. Zasady te trudno pogodzić z sytuacją, w której za łagodzenie skutków kryzysu płaci ogół obywateli, a korzyści z tego samego kryzysu koncentrują się w rękach bardzo wąskiej grupy przedsiębiorców. Trzeba przy tym wyraźnie zaznaczyć, że danina stanowi bezpośrednią odpowiedź na nagłe i nieprzewidywalne zdarzenia, czyli konflikt na Bliskim Wschodzie i blokadę cieśniny Ormuz w I kwartale tego roku, a proponowanego instrumentu nie da się wdrożyć wyłącznie na przyszłość, ponieważ skutki ekonomiczne... Byłyby to już inne zyski niż te, które realnie powstały na skutek anomalii rynkowej. Projektowana danina nie jest instytucją bezprecedensową w polskim porządku prawnym. Jej najbliższym odpowiednikiem jest składka solidarnościowa wprowadzona w 2023 r. - tu kieruję spojrzenie na prawą część sali, bo to ona wprowadzała tę daninę. Wtedy cały parlament poparł rozwiązanie, które obciążyło dochód przedsiębiorstw z sektorów węglowego i koksowniczego osiągniętych w 2022 r., a więc w roku podatkowym w pełni zamkniętym przed wejściem jej w życie. Rozwiązanie to funkcjonuje w polskim prawie od kilku lat i nie zostało zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny. Należy przy tym podkreślić, że projektowany podatek w tym względzie jest konstrukcją znacznie łagodniejszą niż składka solidarnościowa. Okres rozliczeniowy, który jest objęty podatkiem, czyli marzec-grudzień 2026 r., nie zamyka się w całości przed proponowanym terminem wejścia ustawy w życie, czyli 1 listopada tego roku. To nadaje regulacji charakter raczej retrospektywny niż retroaktywny, a więc mniej ingerujący z perspektywy standardów konstytucyjnych. Szanowni Państwo! Rząd przedstawia ten projekt, kierując się odpowiedzialnością za stabilność finansów publicznych, bezpieczeństwo ekonomiczne obywateli i przedsiębiorców oraz sprawiedliwy podział kosztów kryzysu. Jeśli państwo angażuje środki publiczne, aby chronić obywateli i gospodarkę przed gwałtownym wzrostem cen paliw, uzasadnione jest, aby podmioty osiągające w tych samych warunkach nadzwyczajne korzyści uczestniczyły w finansowaniu tych działań. W takiej sytuacji państwo ma obowiązek działać, czego rezultatem jest niniejszy projekt ustawy. Obowiązek reakcji ze strony państwa podyktowany jest nie tylko potrzebą ochrony finansów publicznych, ale w takim samym stopniu wynika również z elementarnego poczucia sprawiedliwości. Te wartości mają walor norm chronionych na gruncie konstytucji naszego kraju. Nie można akceptować stanu rzeczy, w którym to przede wszystkim obywatele, mali i średni przedsiębiorcy oraz budżet państwa ponoszą skutki kryzysu, podczas gdy ponadprzeciętne korzyści wynikające z tego samego kryzysu pozostają w kieszeniach wąskiej grupy podmiotów. Wobec niepewności co do terminu rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał Konstytucyjny oraz pogłębiających się napięć na rynku paliwowym, ponowne podjęcie tej inicjatywy uzasadnione jest potrzebą zapewnienia państwu możliwości szybkiego reagowania i zabezpieczenia finansowania działań osłonowych. Dlatego proszę o poparcie projektu ustawy i skierowanie go do dalszych prac parlamentarnych. Dziękuję. Przebieg posiedzenia