10. kadencja, 65. posiedzenie, 4. dzień (18-09-2026)
50. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy (druk nr 3009).
Poseł Piotr Górnikiewicz (tekst niewygłoszony):
Stanowisko
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polska 2050 przedstawiam stanowisko wobec projektu ustawy zmieniającej Kodeks karny wykonawczy w zakresie systemu dozoru elektronicznego.
Ta ustawa jest potrzebna, ponieważ odpowiada na bardzo praktyczne pytanie: jak wykonywać karę pozbawienia wolności skutecznie, odpowiedzialnie i racjonalnie, tak by chronić społeczeństwo, ale jednocześnie nie utrwalać problemów, które często prowadzą do ponownego wejścia na drogę przestępstwa.
Projekt nie znosi kary. Nie wprowadza bezkarności. Nie oznacza też automatycznego zwolnienia kogokolwiek z zakładu karnego. Przeciwnie: utrzymuje realną kontrolę nad osobą skazaną i pozwala wykonywać karę w sposób bardziej dostosowany do konkretnej sytuacji, przy zachowaniu jasno określonych warunków i wyłączeń.
System dozoru elektronicznego jest formą odbywania kary, w której skazany pozostaje pod stałą, techniczną kontrolą państwa. Musi przestrzegać ustalonego harmonogramu, pozostawać w określonym miejscu, wykonywać obowiązki nałożone przez sąd i liczyć się z konsekwencjami naruszenia zasad dozoru. To nie jest pobłażliwość. To jest egzekwowanie odpowiedzialności w środowisku, w którym człowiek może jednocześnie pracować, uczyć się, realizować obowiązki rodzinne i odbudowywać podstawowe więzi społeczne.
Właśnie dlatego ta regulacja jest istotna.
Projekt rozszerza możliwość stosowania dozoru elektronicznego wobec części osób skazanych na karę niższą niż 3 lata, które odbyły już jej część, a do końca pozostało im nie więcej niż 1,5 roku. Jest to rozwiązanie rozsądne, bo dotyczy osób, wobec których sąd już orzekł karę, które już rozpoczęły jej wykonywanie, a jednocześnie mogą być objęte dalszą, realną kontrolą poza murami zakładu karnego.
Jednocześnie warto na etapie dalszych prac legislacyjnych rozważyć korektę sformułowania ˝kara niższa niż 3 lata˝ i zastąpienie go zwrotem ˝kara nieprzekraczająca 3 lat˝. Ma to istotne znaczenie praktyczne. Polski Kodeks karny przewiduje wymierzanie kary pozbawienia wolności w latach i miesiącach. W konsekwencji granica określona jako ˝poniżej 3 lat˝ będzie w praktyce oznaczać, że najwyższą karą objętą tym rozwiązaniem będzie kara 2 lat i 11 miesięcy. Kara dokładnie 3 lat pozostanie poza zakresem regulacji.
Tymczasem z uzasadnienia projektu wynika, że zamiarem ustawodawcy jest objęcie dozorem elektronicznym osób skazanych na kary do 3 lat, jeżeli spełniają pozostałe warunki, w szczególności gdy do odbycia pozostaje im nie więcej niż 1,5 roku. Jeżeli taki jest rzeczywisty cel projektodawcy, warto doprecyzować przepis już teraz, aby jego brzmienie nie zawężało rozwiązania w sposób przypadkowy i nie prowadziło do rozbieżności między intencją a skutkiem prawnym ustawy. Dobre prawo powinno być nie tylko słuszne co do celu, lecz także precyzyjne co do granic jego stosowania.
Trzeba powiedzieć jasno: bezpieczeństwo społeczne nie polega wyłącznie na tym, aby jak najwięcej osób przebywało w zakładach karnych. Bezpieczeństwo polega przede wszystkim na tym, aby po odbyciu kary ludzie nie wracali do przestępstwa. A temu sprzyja utrzymanie kontaktu z pracą, edukacją, rodziną i zwykłymi obowiązkami dnia codziennego, oczywiście pod nadzorem i przy przestrzeganiu rygorów określonych przez sąd.
Izolacja więzienna bywa konieczna. Są przestępstwa i sprawcy, wobec których państwo musi reagować stanowczo, zdecydowanie i z pełną surowością. Dlatego projekt zachowuje ważne ograniczenia. Z dozoru elektronicznego nadal nie będą mogły korzystać osoby skazane w warunkach multirecydywy, sprawcy objęci szczególnymi regulacjami dotyczącymi przestępczości zorganizowanej oraz inne osoby, wobec których ustawodawca przewidział wyłączenia. To bardzo ważne: ta ustawa nie osłabia ochrony społeczeństwa. Ona porządkuje system i wzmacnia jego racjonalność.
Projekt usuwa również niepotrzebną niespójność w obowiązujących przepisach. Nie może być tak, że osoby znajdujące się w porównywalnej sytuacji są traktowane różnie tylko dlatego, że przepisy zostały kiedyś sformułowane niejednolicie. Prawo karne wykonawcze musi być precyzyjne, przewidywalne i spójne. Od tego zależy nie tylko sprawność działania sądów i służb, ale również zaufanie obywateli do państwa.
Polska potrzebuje prawa, które nie kieruje się odruchem odwetu, lecz skutecznością. Prawa, które odróżnia konieczną izolację od sytuacji, w której lepsze efekty może przynieść odpowiedzialność wykonywana pod ścisłą kontrolą, ale bez całkowitego zerwania więzi z życiem społecznym.
Z perspektywy państwa jest to także rozwiązanie racjonalne ekonomicznie. Utrzymywanie człowieka w zakładzie karnym generuje wysokie koszty. Jeżeli wobec określonej grupy skazanych można skutecznie wykonywać karę w systemie dozoru elektronicznego, nie rezygnując z kontroli i bezpieczeństwa, państwo powinno z tej możliwości korzystać. Nie po to, żeby oszczędzać na sprawiedliwości, ale po to, żeby sprawiedliwość była skuteczna, a środki publiczne wydawane odpowiedzialnie.
Klub Parlamentarny Polska 2050 popiera rozwiązania, które łączą bezpieczeństwo, odpowiedzialność i szacunek dla zasad państwa prawa. Ta ustawa wpisuje się w takie podejście. Nie jest rewolucją. Jest potrzebną, przemyślaną korektą, która pozwoli lepiej wykorzystywać istniejący system dozoru elektronicznego, usprawni wykonywanie kar i wesprze skuteczną resocjalizację tam, gdzie jest ona możliwa i uzasadniona.
Jednocześnie liczymy na otwartość na tę korektę w toku prac parlamentarnych. Zmiana jednego sformułowania z ˝niższym niż 3 lata˝ na ˝nieprzekraczającym 3 lat˝ pozwoliłaby w pełni urzeczywistnić deklarowany cel regulacji, usunąć niepotrzebną granicę i uczynić ustawę bardziej konsekwentną.
Dlatego w imieniu Klubu Parlamentarnego Polska 2050 deklaruję poparcie dla dalszych prac nad tym projektem ustawy. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia