10. kadencja, 62. posiedzenie, 2. dzień (16-07-2026)

15. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Spraw Zagranicznych o poselskich projektach uchwał:
   - w sprawie uczczenia pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach;
   - w sprawie uczczenia pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego na Kresach Wschodnich przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1939-1947;
   - w sprawie uczczenia 83. rocznicy zbrodni ludobójstwa dokonanej na Polakach przez nacjonalistów ukraińskich
(druki nr 2646, 2653, 2678 i 2770).

Poseł Marcin Józefaciuk:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Procedowana dziś uchwała dotyczy jednej z najbardziej tragicznych kart w historii Polski. Ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej pozostawiło po sobie setki tysięcy ofiar, zniszczone społeczności i rodziny, które przez wiele dziesięcioleci nie mogły nawet odnaleźć miejsc pochówku swoich bliskich. Naszym obowiązkiem jest pamiętać o ofiarach, nazwać zbrodnie zgodnie z prawdą historyczną oraz zabiegać o odnalezienie, ekshumację, identyfikację i godny pochówek zamordowanych.

    Pamięć historyczna nie może jednak prowadzić do przypisywania odpowiedzialności całemu narodowi ukraińskiemu ani współczesnym pokoleniom. Powinniśmy również przypomnieć o Ukraińcach, którzy ratowali swoich polskich sąsiadów, niejednokrotnie ryzykując własne życie. Ich odwaga także jest częścią tej historii. Polska może jednocześnie wspierać Ukrainę broniącą się przed rosyjską agresją i oczekiwać uczciwego dialogu o przeszłości. Te dwie sprawy nie są ze sobą sprzeczne. Trwałe pojednanie nie opiera się na przemilczeniach, lecz na prawdzie, wzajemnym szacunku i prawie każdej ofiary do własnego grobu.

    Uchwała powinna być nie tylko symbolicznym upamiętnieniem, lecz także zobowiązaniem do dalszych działań. Potrzebujemy sprawnego systemu wydawania zgód na poszukiwania i ekshumacje, zabezpieczenia środków na badania genetyczne, wsparcia rodzin oraz rzetelnej edukacji historycznej. Potrzebujemy również współpracy archiwistów, historyków, archeologów i instytucji obu państw. Każda odnaleziona mogiła, każde przywrócone nazwisko i każdy godny pochówek są konkretnym krokiem w stronę prawdy i pojednania.

    Poprę tę uchwałę z przekonaniem, że pamięć o ofiarach musi łączyć się z odpowiedzialnością państwa za dalsze działania. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia