Katarzyna Ueberhan

10. kadencja, 65. posiedzenie, 4. dzień (18-09-2026) 49. punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 2997). Poseł Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony): Stanowisko Szanowna Pani Marszałkini! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego z druku sejmowego nr 2997. Projekt dotyczy kwestii pouczeń procesowych, ale w praktyce odnosi się do jednego z podstawowych warunków rzetelnego postępowania karnego, tj. czy oskarżony, pokrzywdzony i świadek rzeczywiście wiedzą, jakie prawa im przysługują i jakie obowiązki na nich ciążą. Zasadniczym celem nowelizacji jest wprowadzenie ujednoliconych wzorów pouczeń również na etapie postępowania sądowego, podobnie jak ma to już miejsce w postępowaniu przygotowawczym. Mają one być formułowane w sposób bardziej zrozumiały dla osób niekorzystających z profesjonalnej pomocy prawnej, a ich wzory wraz z tłumaczeniami na najczęściej wykorzystywane języki obce będą publikowane na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości. Zmiana jest szeroka, ponieważ projekt porządkuje zakres informacji przekazywanych podejrzanym, oskarżonym, pokrzywdzonym i świadkom na różnych etapach postępowania, tak aby odpowiadały one rzeczywistej sytuacji procesowej danej osoby. Dotyczy to zarówno pierwszego przesłuchania, posiedzeń sądowych i rozprawy, jak i postępowania nakazowego, postępowania prywatnoskargowego, spraw o wydanie wyroku łącznego czy postępowania dotyczącego europejskiego nakazu aresztowania. Projektodawca wskazuje, że dotychczasowe wielokrotne nowelizacje doprowadziły do sytuacji, w której niektóre pouczenia stały się nadmiernie rozbudowane i zawierały informacje odnoszące się dopiero do późniejszych etapów procesu. Nowelizacja ma więc zwiększyć zakres informacji, jak i lepiej uporządkować moment ich przekazywania. Istotne są zmiany dotyczące osób pozbawionych wolności, ponieważ osoba zatrzymana ma zostać wyraźnie poinformowana o prawie i terminie dochodzenia odszkodowania oraz zadośćuczynienia w przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania. Analogiczne pouczenie otrzyma osoba, wobec której zastosowano tymczasowe aresztowanie. Ma to znaczenie z punktu widzenia ochrony wolności osobistej oraz odpowiedzialności państwa za bezpodstawne pozbawienie wolności. Szczególną uwagę poświęcono osobom, które nie ukończyły 18. roku życia. Projekt przewiduje odrębne wzory pouczeń uwzględniające ich wiek i potrzebę posługiwania się prostszym językiem, a w określonych sytuacjach informacje mają być przekazywane również przedstawicielowi ustawowemu, osobie sprawującej pieczę albo innej osobie wskazanej lub wyznaczonej zgodnie z Kodeksem postępowania karnego. Rozwiązania te są powiązane z unijnymi standardami dotyczącymi gwarancji procesowych dla dzieci będących podejrzanymi lub oskarżonymi. W toku opiniowania pojawiły się jednak uwagi, których nie należy pomijać. Rzecznik praw obywatelskich zwracał uwagę, że część projektowanych formularzy może nadal zawierać zbyt wiele informacji i w rezultacie utrudniać uczestnikowi postępowania ustalenie, które prawa rzeczywiście dotyczą jego aktualnej sytuacji. W odniesieniu do pouczenia pokrzywdzonego RPO ocenia sam kierunek zmian co do zasady pozytywnie, ale postuluje dalsze ograniczenie i uporządkowanie katalogu informacji. Ministerstwo nie podzieliło większości tych zastrzeżeń, uznając proponowane pouczenia za adekwatne do obowiązujących standardów. RPO wskazał również na potrzebę zapewnienia dostępności publikowanych pouczeń dla osób z niepełnosprawnościami, w tym rozważenia materiałów w języku migowym. Ministerstwo potraktowało ten postulat jako możliwy do realizacji w ramach dobrych praktyk, ale nie zdecydowało się na wprowadzenie takiego obowiązku do ustawy. To kwestia, którą warto nadal brać pod uwagę przy praktycznym wdrażaniu nowych przepisów. Jednocześnie warto zauważyć, że szerokie konsultacje publiczne nie przyniosły uwag do projektu, a część kluczowych instytucji, w tym prokurator krajowy, Krajowa Rada Prokuratorów oraz szereg sądów, również nie zgłosiła zastrzeżeń. Klub Lewicy popiera kierunek zaproponowanych zmian. Dziękuję. Przebieg posiedzenia