Marcin Skonieczka

10. kadencja, 63. posiedzenie, 1. dzień (29-07-2026) 6. punkt porządku dziennego: Sprawozdanie Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (druki nr 2649 i 2682). Poseł Marcin Skonieczka: Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Centrum odnośnie do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym. Projekt ten dotyczy zasad wybierania oraz wygaśnięcia mandatów sołtysów, członków rad sołeckich, rad osiedli i dzielnic oraz zarządów osiedli. Te zmiany będą dotyczyły blisko 2,5 tys. gmin w Polsce. W całym kraju funkcjonuje ponad 40 tys. sołectw oraz kilka tysięcy osiedli i dzielnic. Oznacza to, że rozmawiamy o przepisach, które będą miały znaczenie dla setek tysięcy osób zaangażowanych w życie swoich lokalnych wspólnot. Jak to wygląda dzisiaj? Jaki jest stan obecny? Obecnie ustawa o samorządzie gminnym pozostawia kwestie biernego prawa wyborczego w dużej mierze statutom jednostek pomocniczych. Sołtysem lub członkiem rady sołeckiej może zostać każdy kandydat wybrany przez mieszkańców, bez ustawowego wymogu posiadania prawa wybieralności do rady gminy. Nie istnieje również jednolity ustawowy katalog przesłanek wygaśnięcia mandatu. Regulacje te znajdują się przede wszystkim w statutach uchwalanych przez rady gmin. Podczas pierwszego czytania wskazywałem, że choć sam kierunek uporządkowania zasad wyboru i wygaśnięcia mandatu w jednostkach pomocniczych gmin można uznać za zasadny, to projekt zawierał wiele niespójności i niejasności. Chciałbym podkreślić, że podczas prac w komisji znaczną część tych problemów udało się wyeliminować. Najważniejszą zmianą jest odejście od odrębnego katalogu przesłanek wygaśnięcia mandatu i powiązanie go z utratą prawa wybieralności do rady gminy. Dzięki temu usunięto podstawową niespójność pierwotnego projektu prowadzącą do paradoksalnej sytuacji, w której osoba zgodnie z prawem mogła kandydować i zostać wybrana, a jednocześnie mogła utracić mandat z przyczyn, które wcale nie stanowiły przeszkody w kandydowaniu. Pozytywnie oceniam również zmianę dotyczącą terminu stwierdzania wygaśnięcia mandatu. Zamiast liczenia go od dnia wystąpienia przyczyny rada gminy będzie miała 3 miesiące od dnia powzięcia informacji o tej okoliczności. To rozwiązanie odpowiada na praktyczne problemy sygnalizowane przez prokuratora generalnego. Doceniam także rezygnację z obowiązkowego przeprowadzenia wyborów uzupełniających w każdym przypadku wygaśnięcia mandatu i pozostawienie zasad obsadzania wakatów do uregulowania w statutach jednostek pomocniczych. Jest to rozwiązanie bardziej elastyczne i lepiej uwzględniające różnorodność funkcjonowania sołectw, osiedli i dzielnic. Te zmiany nie oznaczają jednak, że wszystkie wątpliwości zostały ostatecznie rozwiane. W pierwszym czytaniu zwracałem uwagę na brak przepisów przejściowych. Taki przepis co prawda został dodany, jednak jego stosowanie w praktyce może nadal rodzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Pozostaje również pytanie natury bardziej systemowej. Czy regulowanie tak szczegółowych zasad funkcjonowania jednostek pomocniczych rzeczywiście wymaga rozwiązań ustawowych? Jednostki pomocnicze są bardzo zróżnicowane, a ich organizacja od lat opiera się przede wszystkim na statutach uchwalanych przez rady gmin. Na ten aspekt zwraca uwagę Związek Powiatów Polskich, wskazując, że alternatywą mogłoby być utworzenie wyraźnej delegacji ustawowej do uregulowania tych kwestii w statutach jednostek pomocniczych zamiast wprowadzania jednolitych rozwiązań dla wszystkich gmin. Rodzi się więc pytanie, gdzie powinna przebiegać granica ustawowej ingerencji w sprawy, które od lat należą do sfery samorządowej autonomii. Trzeba też zauważyć, że zakres odpowiedzialności osób pełniących funkcje w jednostkach pomocniczych systematycznie się zwiększa. Przykładem jest uchwalona w ubiegłym roku nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim, która umożliwiła wójtom, burmistrzom i prezydentom miast upoważnienie sołtysa albo przewodniczącego zarządu jednostki pomocniczej do zawierania umów związanych z korzystaniem z mienia komunalnego. Skoro więc w zeszłym roku powierzyliśmy osobom pełniącym te funkcje nowe kompetencje i większą odpowiedzialność, to w mojej ocenie zasadne jest również określenie jednolitych standardów dotyczących zasad ich wyboru oraz wygaśnięcia mandatów. Kierunek proponowanych zmian Klub Parlamentarny Centrum ocenia pozytywnie i będzie popierał procedowany projekt ustawy. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia